Stałe podwyższanie wysokości

„Stałe podwyższanie wysokości podatków płaconych na rzecz skarbu państwa, rozszerzanie się pańszczyzny, wprowadzenie powszechnego obowiązku dostarczania podwodów na potrzeby dworu carskiego i wojska powodowały szybkie ubożenie wsi rosyjskiej. Chłopi ratowali się ucieczką. Pustoszały zagrody, zwiększała się liczba nieuprjłwianych pól, a zasada zbiorowej odpowiedzialności powiększała ciężary składane na barki pozostałych mieszkańców wioski. Kryzys gospodarczy, jaki przeżywało państwo 85 moskiewskie w latach siedemdziesiątych XVI w., pogłębiał się wskutek licznych w tym czasie lat nieurodzaju, klęsk żywiołowych i epidemii poważnie redukujących liczbę ludności zdolnej do działalności produkcyjnej. Nowe przepisy prawne, zabezpieczające uprzywilejowane położenie opryczników, w wielu wypadkach zarówno ograniczały przywileje feudałów z ziemszcziny, jak i uderzały w chłopstwo. Pozwalano na przykład oprycznikom przesiedlać chłopów do swoich majątków. Urządzano nawet formalne obławy na włościan, a po schwytaniu, by przypadkiem nie próbowali powrócić do wsi rodzinnych, palono im domy i zabierano dobytek.
Obowiązujące od niemal stu lat prawo zezwalające chłopu na opuszczanie wsi nie tylko dopiero po wyrównaniu wszystkich zobowiązań na rzecz jej właściciela, lecz i w ściśle określonym terminie tydzień przed oraz tydzień po dniu św. Jura nie zostało anulowane, jednak oprycznicy nie uważali za konieczne podporządkowywać się jego postanowieniom. Gdy w okolicy pojawiała się grupa „sług ciemności", chłop nie był pewny nawet najbliższych godzin. Gwałt i siła stały się powszechnie obowiązującymi normami prawnymi.“(16)